Listy do redakcji. Zachować pamięć

http://slowopolskie.org/listy-do-redakcji-zachowac-pamiec/

Фотоальбом

розділові знакі

W języku polskim przecinki są ściśle związane ze strukturą zdania.

Przecinek stawiamy:Кома ставимо:

- pomiędzy połączonymi bezpośrednio równorzędnymi wyrazami zdania pojedynczego np. Uczymy się dziś polskiego, matematyki i fizyki.
- przed wyrazami i wyrażeniami powtarzanymi np. Ta książka jest bardzo, bardzo cenna.
- w zdaniach podrzędnie złożonych między zdaniem nadrzędnym i podrzędnym np. Na matematyce dowiedziałam się, że kwadrat to też prostokąt..
- w zdaniach podrzędnych wplecionych w zdania nadrzędne. W tym przypadku zdanie wplecione wydzielamy dwoma przecinkami np. Należy zgromadzić składniki, zgodnie z załączonym przepisem, i dodawać je zgodnie z podaną kolejnością..
- pomiędzy zdaniami współrzędnie złożonymi połączonymi bezspójnikowo np. Peleton ruszył, pokonał pierwszy zakręt i zatrzymał się przed przejazdem.
- rozdzielając zdania współrzędnie złożone spójnikami przeciwstawnymi (a, ale, i [gdy powtarza się w zdaniu], lecz, jednak, jednakże, zaś, wszakże, owszem, natomiast, tylko, tylko że, jedynie, przecież, raczej, tymczasem, za to) np. Skakał i wysoko, i daleko..
- rozdzielając zdania współrzędnie złożone spójnikami wynikowymi (więc, dlatego, toteż, to, zatem, wobec tego, skutkiem tego, wskutek tego) np. Był spóźniony, więc postanowił zamówić taksówkę..
- rozdzielając zdania współrzędnie złożone spójnikami wyjaśniającymi (czyli, to jest, to znaczy, innymi słowy) np. Czasowniki w języku polskim mają koniugację, czyli odmieniają się przez osoby, czasy, tryby, strony, liczby, aspekty i inne kategorie gramatyczne..
- przed powtarzającym się spójnikiem o ile pełni tę samą funkcję.
- oddzielając imiesłowy przysłówkowe zakończone na -ąc, -wszy, -łszy z wyjątkiem imiesłowu wyjąwszy, którego przecinkiem się nie wydziela np. Robiła makijaż, szykując się do wyjścia..
- przed wtrąceniami wprowadzanymi przez połączenia spójników z przysłówkami i zaimkami (albo lepiej, albo raczej, ani nawet, ani też, czy może, czy raczej, i to, lub raczej itd.).
- po wyrazach wyrażających okrzyk: ach, hej, halo, o, ho, oj. np. Halo, czy to ty?..
- oddzielając w zdaniu wyrazy i wyrażenia występujące w wołaczu np. Podaj mi tę książkę, Kasiu..

Przecinka nie stawiamy:

- przed następującymi spójnikami: albo, ani, bądź, czy, i, lub, niż, oraz, tudzież. np. Chcę zostać strażakiem albo policjantem.
- przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy jak, jakby, jako, niż, niby, niby to, niczym, ni to, podobnie – chyba że mają wyraźnie charakter dopowiedzenia.np. Jesteś piękna jak róża!.
- przed spójnikiem czy łączącym zdania współrzędne rozłączne np. Idziesz na szkoły czy zostajesz w domu?.
- pomiędzy dwoma niejednorodnymi okolicznikami.
- przed itd., itp.
- po wyrazach i wyrażeniach wprowadzających takich jak: jednak, jednakże, niemniej jednak, w efekcie, w rezultacie, dlatego, dlatego też, a zatem, toteż, w praktyce, z reguły, w zasadzie, zasadniczo, przede wszystkim, na ogół, dodatkowo, podobnie, tym samym, w szczególności, ponadto, na przykład, wreszcie, jednocześnie, prawdopodobnie, w pewnym stopniu, toteż.
- po rozpoczynających zdanie wyrażeniach typu: zgodnie z, bez względu na, niezależnie od, w świetle, stosownie do, w odniesieniu do, w związku z, w odróżnieniu od, wobec, na podstawie, na mocy, w następstwie, w wyniku, w przypadku, ze względu na, na zasadzie odstępstwa od, co do, o ile nie następuje po nich żadne wtrącenie. Np. W świetle przepisów było to legalne.
- po formule kończącej list np. Z poważaniem.

Najczęstszym zastosowaniem kropki w piśmie jest zakończenie zdania lub równoważnika zdania. Bywa też często używana do tworzenia skrótów (jednak nie zawsze).
Innym zastosowaniem kropki w piśmie jest tworzenie liczebników porządkowych z liczebników głównych w skróconym, cyfrowym zapisie zdania.

Kropę stawiamy

- po liczebnikach porządkowych zapisanych cyframi arabskimi np. lata 20., 1. Pułk Czołgów. Jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika, że został użyty liczebnik porządkowy, można kropkę pominąć.
- zwyczajowo stawia się kropkę po cyfrach rzymskich w tytułach rozdziałów np. III. Zasady użycia średnika.<
- oddzielając godziny od minut np. 10.00-12.30.
- po cudzysłowie (także wtedy, gdy cytowane jest całe zdanie) np. lCarlos Ruiz Zafón napisał w książce Cień wiatru: "Książki są lustrem: widzisz w nich tylko to co, już masz w sobie".
- po nawiasie zamykającym (także wtedy, gdy w nawias wzięto całe zdanie) np. W języku polskim używamy dziesięciu znaków interpunkcyjnych (kropki, średnika, przecinka, dwukropka, myślnika, wielokropka, pytajnika, wykrzyknika, nawiasu i cudzysłowiu).

Kropki nie stawiamy

- po tytułach i nagłówkach np. Wyniki wyborów prezydenckich.
- po liczebnikach porządkowych, które został zapisane cyframi rzymskimi XII wiek.
- po cyfrze oznaczającej datę, jeśli miesiąc zapisano słownie lub cyframi rzymskimi np. 11 maja, 12 III 2016 r.
- przy zapisywaniu godzin np. otwarte w godz. 10–17


Dwukropkiem wprowadzamy wyliczenia, uzasadnienia, wyszczególnienia, cytaty, wyniki oraz wyjaśnienia.

Dwukropek stawiamy

- w wyliczeniach, jeśli wyliczenie szczegółów zostało poprzedzone określeniem ogólnym np. Warto stosować znaki przestankowe: kropki, przecinki, dwukropki, średniki, wykrzykniki, pytajniki, wielokropki, myślniki, nawiasy oraz znaki cudzysłowu.
- w wyliczeniach, jeśli w zdaniu występuje podmiot szeregowy i orzeczenie w liczbie mnogiej np. Moje ulubione przedmioty w liceum to: matematyka, angielski i biologia.

Dwukropka nie stawiamy:

- w wyliczeniach, jeśli składają się one tylko z dwóch wyrazów lub wyrażeń np. W szkole uczymy się języka angielskiego i polskiego.
- jeśli wyliczenie nie zostało poprzedzone określeniem ogólnym, dwukropek nie jest wymagany np. Użyte znaki przestankowe to kropka, przecinek i wielokropek.
- w wyliczeniach, jeśli w zdaniu występuje podmiot szeregowy i orzeczenie w liczbie pojedynczej, dwukropek nie jest wymagany np. W rankingu krajów prowadzi Irlandia, Dania i Anglia.

Źródła danych
Zasady interpunkcji zostały opracowane na podstawie serwisu Wikipedia (licencja CC BY-SA 3.0 Unported License i GNU Free Documentation License) oraz Międzyinstytucjonalnego Przewodnika Redakcyjnego Unii Europejskiej.
Wzorce podziału wyrazów udostępnione są w ramach parkietu słowników OpenOffice na licencji LGPL 2.1.

CZASOWNIK:-ДІЄСЛОВО

CZASOWNIK:

Odpowiada na pytania: co robi?, co się z nim dzieje?, w jakim jest stanie? Oznacza czynności lub stany np. -pisze -śpi

-stoi -bawi się

-biega -myje się

Jest odmienną częścią mowy

Odmienia się przez:

-osoby, liczby: liczba pojedyncza liczba mnoga

1 osoba - Ja 1 osoba - My

2 osoba - Ty 2 osoba - Wy

3 osoba - On, Ona, Ono 3 osoba - Oni, One 

-czasy: czas teraźniejszy, czas przeszły, czas przyszły

-tryby:

Tryb orzekający - stosujemy, kiedy mamy zamiar poinformować kogoś o czynnościach, zdarzeniach, odbywających się w obecnej chwili (czas teraźniejszy), które miały miejsce w przeszłości (czas przeszły), bądź dopiero będą się odbywać (czas przyszły).

Tryb rozkazujący - stosujemy, kiedy chcemy wyrazić jakiś nakaz, rozkaz, prośbę albo polecenie. Tworzymy je, dodając określone końcówki do tematu czasu teraźniejszego.

Tryb przypuszczający - stosujemy, kiedy chcemy kogoś poinformować o czynnościach, bądź stanach, które mogły by się odbyć, gdyby zostały spełnione jakieś określone warunki albo, gdyby zaistniały pewne sprzyjające okoliczności. Trybu tego używamy również wtedy, kiedy chcemy wyrazić pewne czynności, stany, życzenia, wątpliwości, przypuszczenia, wahania, a także prośby albo rozkazu w złagodzonej formie.

-strony:

czynna - to osobowa forma czasownika (Mama ubiera Kasię); podmiot jest wykonawcą czynności (Mechanik naprawia samochód)

bierna - to osobowa forma czasownika "być" lub "zostać" i forma przymiotnikowa czasownika [imiesłów przymiotnikowy bierny] (Kasia jest ubierana przez mamę); podmiot oznacza przedmiot czynności a nie jej wykonawcę (Samochód jest naprawiany przez mechanika)

zwrotna - to osobowa forma czasownika i zaimek zwrotny "się" (Kasia ubiera się); podmiot jest wykonawcą i odbiorcą czynności (Piotr uczy się)

CZASOWNIKI PRZECHODNIE - to te, które posiadają formy strony biernej (np. budował - był budowany)

CZASOWNIKI NIEPRZECHODNIE - to te, które nie posiadają formy strony biernej (np. żyć, leżeć, dostać, spać)

Odmiana czasownika przez osoby, liczby, czasy, tryby i strony to KONIUGACJA.

Spójnik

pójnik jest nieodmienną częścią mowy. Jego zadaniem jest łączenie ze sobą słów i zdań. Nie występuje samodzielnie.

Przykłady spójników: i, a, ale, lecz, gdyż, ponieważ, więc, mimo to, choć, oraz, lub, jednak

Przykłady zastosowania spójników w zdaniach:

Byłam u babci i na zakupach.

Chciałam kupić jabłka, ale ich nie było.

Nie odrobiłam pracy domowej, gdyż o niej zapomniałam.

Jacek zachorował, więc nie było go dziś w szkole.

Poszłam na spacer, choć padał deszcz.

Obejrzę film lub poczytam książkę.

Przeprosiłem siostrę, jednak nadal się do mnie nie odzywa.

Czytaj więcej na https://www.bryk.

Odmienne i nieodmienne części mowy.

Odmienne i nieodmienne części mowy.Części mowy możemy podzielić na: 

1. ODMIENNE - należą do nich:

• rzeczownik
• przymiotnik
• czasownik
• liczebnik
• zaimek (rzeczowny, przymiotny, liczebny)

2. NIEODMIENNE - należą do nich:

• przysłówek
• zaimek przysłowny
• przyimek
• spójnik
• wykrzyknik
• partykuła

ODMIENNE CZĘŚCI MOWY:

Rzeczownik

Odpowiada na pytanie kto? co? Rzeczowniki są nazwami osób, zwierząt, rzeczy, zjawisk i pojęć abstrakcyjnych.

Odmieniają się przez przypadki (deklinacja) i liczby (pojedyncza lub mnoga) oraz posiadają określony rodzaj gramatyczny (w liczbie pojedynczej: męski, żeński, nijaki; w liczbie mnogiej: męskoosobowy, niemęskoosobowy).

Pytania przypadków zależnych:

Mianownik kto? co? 

Dopełniacz kogo? czego?

Celownik komu? czemu?

Biernik kogo? co? 

Narzędnik z kim? z czym?

Miejscownik o kim? o czym?

Wołacz o! 

Przymiotnik

Odpowiada na pytanie jaki? jaka? jakie? czyj? czyja? czyje? który? która? które? Przymiotniki stanowią określenia rzeczowników i nazywają właściwości osób i przedmiotów.

Podobnie jak rzeczowniki odmieniają się przez przypadki, liczby, posiadają określony rodzaj gramatyczny. Przymiotniki podlegają również stopniowaniu. Wyróżniamy trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy.

Przymiotniki mogą stopniować się:

• regularnie (ładny, ładniejszy, najładniejszy);
• nieregularnie (zły, gorszy, najgorszy);
• opisowo (chory, bardziej chory, najbardziej chory)

Czasownik

Odpowiada na pytanie co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?. Czasowniki oznaczają czynności lub stany.

Odmienia się przez osoby, liczby, rodzaje, czasy, tryby, strony i tzw. aspekty.

Czasowniki dzielą się na dokonane i niedokonane.

1. Odmiana przez osoby i liczby:

Nieosobową formę czasownika nazywamy bezokolicznikiem np.: mówić

liczba pojedyncza liczba mnoga

1 os. - (ja) mówię 1 os. - (my) mówimy

2 os. - (ty) mówisz 2 os. - (wy) mówicie

3 os. - (on, ona, ono) mówi 3 os. - (oni, one) mówią

2) Czasowniki w liczbie pojedynczej mogą posiadać rodzaj: męski, żeński lub nijaki; w liczbie mnogiej: męskoosobowy lub niemęskoosobowy.

3) Czasowniki mogą występować w trzech czasach:

a) teraźniejszym (informują o czynności, która właśnie trwa np.: czytasz)

b) przeszłym (informują o czymś, co miało miejsce w przeszłości np.: czytałeś)

c) przyszłym (informują o czymś, co dopiero nastąpi np.: będziesz czytał)

4) Czasowniki mogą posiadać aspekt dokonany lub niedokonany:

a) czasownik dokonany informuje nas o czynności, która została zakończona lub zostanie zakończona (np.: napisałeś, napiszesz);

b) czasownik niedokonany informuje nas o czynności, która albo nie została jeszcze dokonana, albo cały czas trwa, albo będzie się odbywała w przyszłości, ale nie możemy określić ona się dokona (np.: piszesz, będziesz pisał)

UWAGA! Czasownik w czasie teraźniejszym występuje tylko jako czasownik niedokonany.

5) Czasowniki mogą występować w trzech trybach:

a) oznajmującym - czytasz

b) przypuszczającym - czytałbyś

c) rozkazującym - czytaj!

UWAGA! Nie ma trybu rozkazującego dla pierwszej osoby ani dla liczby pojedynczej, ani dla mnogiej.

6) Czasowniki mogą występować w trzech stronach:

a) czynnej np.: Ania myje kotka.

b) biernej np.: Kotek jest myty przez Anię.

c) zwrotnej np.: Kotek myje się 

UWAGA! Nie zawsze można utworzyć stronę zwrotną np.: Kasia maluje obrazek. (str. czynna) Obrazek jest malowany przez Kasię (str. bierna), ale obrazek nie może sam się malować (brak strony zwrotnej).

Liczebnik

Odpowiada na pytanie ile? który z kolei? Liczebniki liczebność lub kolejność.

Odmienia się podobnie jak rzeczowniki przez przypadki, liczby, rodzaje.

Liczebniki możemy podzielić na: 

• Liczebniki główne np.: dwa, siedem, dwadzieścia itp.
• Liczebniki porządkowe oznaczające kolejność np..: pierwszy, drugi, trzeci.
• Liczebniki zbiorowe np.: dwoje, troje, dziesięcioro, dwanaścioro, osiemnaścioro
• Liczebniki nieokreślone np.: kilka, kilkanaście.
• Liczebniki ułamkowe np.: pół, półtora, dwie trzecie.

Zaimek rzeczowny

Odpowiada na pytanie kto? co? W zdaniu pełni funkcję równoważnika rzeczownika. Podobnie jak rzeczownik, który zastępuje, zaimek rzeczowny może pełnić rolę podmiotu lub dopełnienia.

Zaimek przymiotny

Odpowiada na pytanie jaki? jaka? jakie? Zastępuje przymiotnik. Może pełnić w zdaniu funkcję przydawki.

Zaimek liczebny

Odpowiada na pytanie ile? który z kolei? Zastępuje liczebnik. W zdaniu przeważnie pełni funkcję przydawki.

NIEODMIENNE CZĘŚCI MOWY:

Przysłówek

Odpowiada na pytanie jak? kiedy? gdzie? Najczęściej stanowi określenie czasownika, przymiotnika, bądź innego przysłówka.

Zaimek przysłowny

Odpowiada na pytanie jaki? kiedy? gdzie? Zastępuje przysłówek. W zdaniu może pełnić rolę okolicznika.

Przyimek

Są to wyrazy niesamodzielne. Łącza się przeważnie z rzeczownikami lub zaimkami rzeczownymi. Tworzą z nimi określenia czasowników, innych rzeczowników, przymiotników lub przysłówków. (Przykłady: po, przed, za, do, pod, nad, przy, z, ze.)

Spójnik

Łączy wyrazy oraz zdania składowe w zdaniu złożonym. (Przykłady: i, oraz, albo, lecz, ponieważ, dlatego.)

Wykrzyknik

Wyraża różnego rodzaju emocje (och!, ach!, oj!, ojej!) lub oddaje dźwiękonaśladowczo różne odgłosy (brzdęk!, bum!, łup!)

Partykuła

Są to wyrazy niesamodzielne, zazwyczaj służą wzmocnieniu znaczenia samodzielnych wyrazów (-by, -bym, byśmy, -byście, -byś, -że, -ż) np.: dajże, zróbże. Czasem mogą też modyfikować znaczenie samodzielnego wyrazu (nie, już, niech, by).

Czytaj więcej na https://www.bryk.pl/wypracowania/jezyk-polski/gramatyka/17454-odmienne-i-nieodmienne-czesci-mowy.html#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=other